We bereiden ons vaak op de geboorte voor door te leren wat er met ons lichaam zal gebeuren. We leren over weeën en de verschillende fasen van de bevalling, pijnbestrijding, geboortehoudingen, medische mogelijkheden, wat we mee moeten nemen naar het ziekenhuis en wat we kunnen verwachten in die eerste uren met onze baby. Dit alles kan waardevol zijn.
Maar geboorte is meer dan een lichamelijke gebeurtenis. Je erop voorbereiden kan ook betekenen: je voorbereiden op de overgang die in je leven plaatsvindt.
Een baby is niet de enige die geboren wordt.
Er wordt ook een moeder geboren.
Dat is wat ik bedoel wanneer ik geboorte beschrijf als een overgangsritueel.
Een overgangsritueel markeert een belangrijke overgang in ons leven. Het erkent dat we van de ene levensfase naar de andere gaan, en dat we aan de andere kant misschien niet meer helemaal dezelfde zijn.
Geboorte doet dit op een heel concrete manier. We brengen onze kinderen ter wereld, en stappen tegelijkertijd het moederschap binnen — met alle veranderingen in lichaam, identiteit, relaties, verantwoordelijkheid en dagelijks leven die daarbij kunnen komen kijken.
In verschillende culturen en door de geschiedenis heen zijn geboorte en de overgang naar het moederschap op allerlei manieren gemarkeerd met rituelen, gemeenschap en zorg. Hoe die gebruiken eruitzagen verschilde enorm, maar veel ervan droegen de erkenning in zich dat degene die bevalt ook zelf een ingrijpende overgang doormaakte.
Ik denk dat er iets belangrijks verloren kan gaan wanneer dit deel van geboorte onzichtbaar wordt.
In veel moderne geboortesystemen wordt de bevalling steeds vaker in de eerste plaats als een medische gebeurtenis benaderd. Medische zorg kan enorm belangrijk en soms levensreddend zijn. Geboorte als overgangsritueel zien betekent niet dat we die zorg afwijzen.
Maar wanneer geboorte vooral wordt begrepen vanuit wat gecontroleerd, beheerd of behandeld moet worden, kan de ervaring van de vrouw zelf gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnen. Haar lichaam kan gaan voelen als iets dat wordt gemanaged. Haar keuzes kunnen op de tweede plaats komen. En de enorme overgang die zij doormaakt kan maar weinig aandacht krijgen.
Daarom vind ik het belangrijk om vrouwen opnieuw in contact te brengen met geboorte als overgangsritueel.
Niet omdat je bevalling spiritueel, ceremonieel of mooi hoeft te zijn. En zeker niet omdat die op één bepaalde manier zou moeten verlopen.
Je bevalling kan ongecompliceerd of complex zijn, fysiologisch of sterk gemedicaliseerd, dicht bij wat je had gehoopt of totaal anders. Niets daarvan doet af aan de betekenis van wat je doormaakt.
Het overgangsritueel is de overgang zelf.
De overgang naar het moederschap wordt vaak matrescentie genoemd. Die begint tijdens de zwangerschap en gaat nog lang na de geboorte door. Net als de adolescentie kan deze periode diepgaande lichamelijke, emotionele en sociale veranderingen met zich meebrengen, evenals veranderingen in de hersenen terwijl we ons aanpassen aan de zorg voor een baby.
Je relatie met je lichaam kan veranderen. Dat geldt ook voor je relaties met andere mensen, je onafhankelijkheid, je prioriteiten en hoe je jezelf ziet.
En dan is er je baby — een compleet nieuw mens wiens komst de vorm en het ritme van je leven verandert.
Ik hoor en lees veel vrouwen die bevallen zijn over de enorme omvang van deze verandering.
Zelf beviel ik op mijn 36e, en als ik erop terugkijk voelt mijn bevalling als een grote opening in mijn leven. Ze vroeg me om sommige dromen, ambities en idealen uit mijn meisjesjaren opzij te zetten — of misschien los te laten — en ruimte te maken voor de complexere ervaring van moeder worden en verder groeien als vrouw.
Het moederschap kwam niet keurig op het moment dat mijn baby werd geboren. Ik moest erin groeien. En op veel manieren groei ik nog steeds in de vrouw die die ervaring van mij vroeg te worden.
Wanneer we geboorte alleen zien als iets waar we veilig doorheen moeten komen, kan een andere vorm van voorbereiding gemakkelijk gemist worden. Niet alleen ons voorbereiden op het baren, maar ons voorbereiden op de veranderingen die moeder worden met zich mee kan brengen. Voor mij wordt geboorte als overgangsritueel zien juist hier heel praktisch.
Naast de gebruikelijke vragen over de bevalling kun je jezelf andere vragen gaan stellen:
Wie wil ik om me heen als ik beval?
Wat helpt mij om me veilig genoeg te voelen om naar mijn lichaam te luisteren en met mezelf verbonden te blijven?
Hoe zou ik willen dat mijn partner mij ondersteunt — tijdens de bevalling, en daarna?
Wie zorgt er voor mij wanneer mijn baby er is?
Wat zou ik nodig kunnen hebben in die eerste weken, wanneer zoveel aandacht vanzelf naar mijn baby gaat?
Wie kan ik bellen als ik moe, overweldigd of onzeker ben, of gewoon iemand bij me nodig heb?
Welke praktische, emotionele of lichamelijke steun kan ik nu al om me heen organiseren?
Wat neem ik al mee het moederschap in — verwachtingen, angsten, hoop, ideeën over hoe een 'goede moeder' zou moeten zijn?
Wat zou ik moeten loslaten? En wat wil ik juist meenemen?
Deze vragen hoeven niet meteen een antwoord te krijgen. Het zijn uitnodigingen om te beginnen met opmerken.
Want je voorbereiden op de geboorte gaat niet alleen over het maken van een plan voor de bevalling. Het kan ook gaan over het creëren van ruimte rond de vrouw die dit nieuwe territorium binnenstapt.
Het kan betekenen dat je met je partner praat over hoe ondersteuning eruit zou kunnen zien. Het kan betekenen dat je om hulp vraagt voordat je denkt dat je het nodig hebt. Het kan betekenen dat je relaties opbouwt met mensen die niet alleen voor je baby, maar ook voor jou kunnen zorgen. Het kan betekenen dat je jezelf toestaat je voor te stellen dat ook de weken ná de geboorte voorbereiding verdienen.
En het betekent ruimte maken voor de realiteit dat moeder worden veel ervaringen tegelijk kan bevatten: liefde en uitputting, vreugde en verdriet, tederheid en onzekerheid, verwondering en overweldiging.
Dit alles betekent niet dat we van geboorte een ceremonie moeten maken, of van het moederschap iets heiligs dat je op een bepaalde manier zou moeten ervaren.
Een overgangsritueel is niet weer een ideaal waaraan je moet voldoen.
Het is simpelweg een manier om de omvang van wat er gebeurt te erkennen — en die overgang aandacht en zorg te geven.
Misschien is dit het deel dat ik het liefst zou willen herwaarderen. Geen geïdealiseerde versie van geboorte. Niet het idee dat je het allemaal op instinct of kracht alleen zou moeten kunnen. Maar de erkenning dat er ook met jou iets belangrijks gebeurt.
Jouw ervaring doet ertoe.
Jouw keuzes doen ertoe.
Jouw herstel doet ertoe.
En de vrouw die je aan het worden bent doet ertoe.
Geboorte is niet simpelweg een gebeurtenis aan het einde van de zwangerschap.
Het is een drempel naar een nieuw deel van je leven.
En wanneer we haar als zodanig erkennen, beginnen we misschien meer ruimte te maken voor de moeder — niet alleen tijdens de geboorte, maar ook in de dagen, weken en maanden daarna. Voor haar herstel, haar behoefte aan rust en voeding, haar emoties en vragen, haar veranderende relaties, haar behoefte om verzorgd te worden terwijl ze leert voor iemand anders te zorgen. Voor de delen van zichzelf die ze misschien aan het ontdekken, verliezen, bedroeven of aan het worden is.
Want de baby heeft zorg nodig.
En de vrouw die net bevallen is ook.
Misschien kan de voorbereiding op de geboorte beginnen met het maken van ruimte voor allebei.
Irida Hysenbelli — Rite of Passage Doula