We bereiden ons vaak op de geboorte voor door te leren wat er met ons lichaam zal gebeuren. We leren over weeën en de verschillende fasen van de bevalling, pijnbestrijding, geboortehoudingen, medische mogelijkheden, wat we mee moeten nemen naar het ziekenhuis en wat we kunnen verwachten in die eerste uren met onze baby. Dit alles kan waardevol zijn. Maar geboorte is meer dan een lichamelijke gebeurtenis, en je erop voorbereiden kan over meer gaan dan alleen de bevalling zelf.
Een baby is niet de enige die geboren wordt. Er wordt ook een moeder geboren.
Dat is wat ik bedoel wanneer ik geboorte beschrijf als een overgangsritueel. Een overgangsritueel markeert een belangrijke overgang in ons leven. Het erkent dat we van de ene levensfase naar de andere gaan en dat we aan de andere kant misschien niet meer helemaal dezelfde zijn. Geboorte doet dit op een heel concrete manier. We brengen onze kinderen ter wereld, maar stappen zelf ook het moederschap binnen, met alle veranderingen in lichaam, identiteit, relaties, verantwoordelijkheid en dagelijks leven die daarbij kunnen komen kijken.
Door de geschiedenis heen en in verschillende culturen zijn geboorte en de overgang naar het moederschap op allerlei manieren gemarkeerd met rituelen, gemeenschap en zorg. Hoe die gebruiken eruitzagen verschilde enorm, maar er zit iets belangrijks in de erkenning dat ook degene die bevalt een grote overgang doormaakt. De baby is niet de enige wiens komst ertoe doet. Onze overgang doet er ook toe.
Ik denk dat er iets belangrijks verloren kan gaan wanneer dit aspect van geboorte onzichtbaar wordt. In veel moderne geboortesystemen wordt de bevalling steeds meer in de eerste plaats als een medische gebeurtenis benaderd. Medische zorg kan enorm belangrijk en soms levensreddend zijn, en geboorte als overgangsritueel zien betekent niet dat we die zorg afwijzen. Maar wanneer geboorte vooral wordt begrepen vanuit wat gecontroleerd, begeleid of behandeld moet worden, kan onze eigen ervaring gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnen. Ons lichaam kan gaan voelen als iets dat wordt gemanaged, onze keuzes kunnen op de tweede plaats komen en de enorme overgang die we doormaken kan maar weinig aandacht krijgen.
Daarom vind ik het belangrijk om vrouwen opnieuw in contact te brengen met geboorte als overgangsritueel. Niet omdat je bevalling spiritueel, ceremonieel of mooi moet zijn, en zeker niet omdat die op één bepaalde manier zou moeten verlopen. Je bevalling kan ongecompliceerd of complex zijn, fysiologisch of sterk gemedicaliseerd, dicht bij wat je had gehoopt of totaal anders. Niets daarvan doet af aan de betekenis van wat je doormaakt.
Het overgangsritueel is de overgang zelf.
De overgang naar het moederschap, vaak matrescentie genoemd, begint tijdens de zwangerschap en gaat nog lang na de geboorte door. Net als de adolescentie kan deze periode diepgaande lichamelijke, emotionele en sociale veranderingen met zich meebrengen, evenals veranderingen in de hersenen terwijl we ons aanpassen aan de zorg voor een baby. Je relatie met je lichaam kan veranderen, net als je relaties met andere mensen, je onafhankelijkheid, je prioriteiten en hoe je jezelf ziet. En dan is er je baby — een compleet nieuw mens wiens komst de vorm en het ritme van je leven verandert.
Ik hoor veel vrouwen die bevallen zijn spreken over de enorme omvang van deze verandering. Zelf beviel ik op mijn 36e, en als ik erop terugkijk voelt mijn bevalling als een grote opening in mijn leven. Ze vroeg me om sommige dromen, ambities en idealen uit mijn meisjesjaren opzij te zetten — of misschien los te laten — en ruimte te maken voor de complexere rol van moeder worden en verder groeien als vrouw. Het moederschap kwam niet keurig op het moment dat mijn baby werd geboren. Ik moest erin groeien, en op veel manieren groei ik nog steeds in de vrouw die deze ervaring van mij vroeg te worden.
Wanneer we geboorte alleen zien als iets waar we veilig doorheen moeten komen, kan een andere vorm van voorbereiding gemakkelijk uit beeld raken: niet alleen voorbereiden op het baren, maar ook op de veranderingen die het moeder worden met zich mee kan brengen.
Voor mij wordt geboorte als overgangsritueel zien juist hier heel praktisch. Naast de gebruikelijke vragen over de bevalling kun je jezelf andere vragen gaan stellen. Wie wil ik om me heen? Wat helpt mij om me veilig genoeg te voelen om naar mijn lichaam te luisteren? Hoe wil ik dat mijn partner mij ondersteunt? Wie zorgt er voor mij wanneer mijn baby er is? Wat zou ik nodig kunnen hebben in die eerste weken, wanneer zoveel aandacht vanzelf naar mijn kind gaat? Welke steun kan ik nu al om mij heen organiseren?
Geboorte op deze manier bekijken geeft je toestemming om meer ruimte te maken voor de overgang zelf: om te praten over wat er verandert, je partner erbij te betrekken, ondersteunende relaties op te bouwen voordat je baby er is, en na te denken over de weken en maanden na de geboorte, niet alleen over de uren van de bevalling. Het herinnert je eraan dat jouw herstel ertoe doet en dat moeder worden veel verschillende ervaringen tegelijk kan bevatten — liefde en uitputting, vreugde en verdriet, tederheid en onzekerheid, verwondering en overweldiging.
Dit betekent niet dat we van geboorte een ceremonie moeten maken of van het moederschap iets heiligs dat je op een bepaalde manier zou moeten ervaren. Een overgangsritueel is niet weer een ideaal waaraan je moet voldoen. Voor mij is het een manier om de omvang van wat er gebeurt te erkennen en het de aandacht te geven die het verdient.
Ik zou willen dat meer vrouwen de mogelijkheid hadden om geboorte vanuit dit bredere perspectief te benaderen: zich praktisch voorbereiden op de bevalling, ja, maar ook de bedding om zichzelf heen voorbereiden. Mensen om zich heen verzamelen die werkelijk om hun welzijn geven, praten over wat ze daarna misschien nodig hebben, ruimte maken voor veranderingen die nog niet te voorzien zijn, en zacht zijn voor zichzelf terwijl ze een periode van enorme verandering binnengaan.
Want terwijl je je baby ter wereld brengt, wordt ook de moeder in jou geboren.
Misschien is dit het deel dat ik het liefst zou willen herwaarderen. Niet een geïdealiseerde versie van geboorte, en ook niet het idee dat je het allemaal op instinct of eigen kracht zou moeten kunnen doen, maar de erkenning dat er ook met jou iets belangrijks gebeurt. Jouw ervaring doet ertoe, jouw keuzes doen ertoe, jouw herstel doet ertoe, en de vrouw die je aan het worden bent doet ertoe.
Geboorte is niet simpelweg een gebeurtenis aan het einde van de zwangerschap. Het is een drempel naar een nieuw deel van je leven. En wanneer we haar als zodanig erkennen, beginnen we misschien meer ruimte te maken voor de moeder — niet alleen tijdens de geboorte, maar ook in alles wat daarna komt.
Dank je wel voor het lezen,
Irida Hysenbelli — Rite of Passage Doula