Over de menopauze wordt vaak gesproken in de taal van symptomen. Opvliegers, verstoorde slaap, veranderende hormonen, brain fog, stemmingswisselingen, een pijnlijk lichaam. Deze ervaringen zijn echt, en voor sommige vrouwen kunnen ze zo ingrijpend zijn dat ze invloed hebben op werk, relaties en het dagelijks leven. Goede medische informatie en toegang tot passende zorg zijn belangrijk.
Maar de menopauze is niet alleen iets wat met onze hormonen gebeurt. Ze komt op een bepaald moment in ons leven, en voor velen van ons kan ze samenvallen met veranderingen die veel verder reiken dan het lichaam.
Relaties kunnen verschuiven. Kinderen kunnen ons op een andere manier nodig hebben, of ons juist minder nodig beginnen te hebben. Ouders worden misschien ouder en hebben meer zorg nodig. Werk dat ooit betekenisvol voelde, past misschien niet meer helemaal op dezelfde manier. Ons lichaam verandert, soms op manieren die we verwelkomen en soms op manieren die we moeilijk vinden. De rollen die we jarenlang hebben gedragen kunnen zwaarder gaan voelen, minder vanzelfsprekend worden, of simpelweg niet meer bij ons passen.
Te midden van dit alles kunnen er vragen naar boven komen.
Wat heb ik nu nodig? Wat ben ik moe om te dragen? Waar heb ik meer gegeven dan ik eigenlijk had? Wat doet er nog steeds toe voor mij? Wat past niet meer? Wie ben ik aan het worden nu dit deel van mijn leven verandert?
Misschien is dit waarom ik het behulpzaam vind om de menopauze als een overgangsritueel te zien — niet als een idee dat op de ervaring van iedere vrouw gelegd moet worden, maar als een andere manier om de omvang van deze overgang te begrijpen.
Een overgangsritueel markeert de beweging van het ene deel van ons leven naar het andere. Het erkent dat er verandering plaatsvindt, dat iets vertrouwds misschien eindigt en dat we tijd nodig kunnen hebben voordat we begrijpen wat ervoor in de plaats aan het ontstaan is. De menopauze kan dit op een heel tastbare manier in zich dragen. De menstruatiecyclus die ons tientallen jaren heeft vergezeld begint te veranderen en eindigt uiteindelijk. Ons lichaam gedraagt zich anders. En soms beginnen ook de manieren waarop we ons leven, onze relaties en onze identiteit hebben vormgegeven mee te verschuiven.
Daar kan verdriet in zitten. Er kan ook opluchting zijn. Voor sommige vrouwen is er boosheid, verwarring of het gevoel zichzelf niet meer te herkennen. Voor anderen ontstaat er onverwachte helderheid, een sterker besef van hun grenzen, of minder bereidheid om dingen te blijven doen simpelweg omdat ze die altijd hebben gedaan. Vaak bestaan meerdere van deze ervaringen naast elkaar.
Hier wordt de menopauze voor mij niet alleen interessant als biologische overgang, maar ook als een tijd waarin we aandachtiger kunnen worden voor ons eigen leven.
Niet omdat de menopauze ons automatisch wijzer, vrijer of krachtiger maakt. Er is geen bepaalde versie van de vrouw in de menopauze die we zouden moeten worden. Maar verandering kan verstoren wat gewoonte is geworden, en die verstoring kan ervoor zorgen dat vragen die we hebben uitgesteld moeilijker te negeren worden.
Misschien merk je hoe uitgeput je bent van het zorgen voor iedereen om je heen. Misschien is je tolerantie voor een relatie, situatie of manier van werken veranderd. Misschien merk je dat je meer behoefte hebt aan alleen zijn, meer creativiteit, andere soorten vriendschappen, of simpelweg meer ruimte. Misschien voel je je een tijdlang naar binnen getrokken, of merk je juist dat je vastberaden naar iets nieuws toe wilt bewegen.
En misschien weet je het nog niet.
Ik denk dat er ook waarde zit in het toelaten van die onzekerheid. We hoeven verandering niet altijd onmiddellijk om te zetten in een les, een kans of een nieuwe versie van onszelf. Soms hebben we tijd nodig om met de vragen te leven voordat we weten wat ze van ons vragen.
Voor mij is dit een van de waardevolle kanten van het benaderen van de menopauze als een levensovergang. Het geeft ons de mogelijkheid om zorg te dragen voor wat er lichamelijk gebeurt, terwijl we ook aandacht schenken aan wat er emotioneel, in onze relaties en in ons gevoel van wie we zijn kan veranderen.
Ons lichaam verdient zorg. Dat kan rust betekenen, beweging, voeding die ons ondersteunt, aandacht voor ons zenuwstelsel, medisch advies of behandeling wanneer we die nodig hebben. Maar misschien verdient ook de bredere overgang zorg: gesprekken waarin we eerlijk kunnen spreken, tijd om na te denken, gezelschap van andere vrouwen, en ruimte om op te merken wat we achterlaten en waar we misschien naartoe bewegen.
Er bestaat een oud archetype van de oudere, wijze vrouw dat in veel verhalen en tradities terugkomt. Ik ben in haar geïnteresseerd, maar niet omdat ik denk dat we haar moeten worden. Wat mij interesseert is de mogelijkheid die zij vertegenwoordigt: een vrouw wier waarde niet afhankelijk is van jeugd, vruchtbaarheid, anderen tevreden stellen of eindeloos beschikbaar blijven. Een vrouw wier ervaring telt.
Misschien valt daarin iets terug te winnen.
Niet een nieuw ideaalbeeld van de krachtige vrouw in de menopauze. Niet weer een verwachting dat deze levensfase transformerend of bevrijdend moet zijn. Simpelweg de mogelijkheid dat ouder worden niet alleen betekent dat we minder worden. Er kan ook diepgang zijn, onderscheidingsvermogen, vrijheid, creativiteit en een andere relatie met onszelf.
Dit is niet noodzakelijk een tijd van vermindering. Het kan ook een tijd van verdieping zijn.
En misschien is dat waarom de menopauze een overgang is die het waard is om bij stil te staan. Niet omdat je een ceremonie nodig hebt om haar betekenis te geven, maar omdat het waardevol kan zijn om lang genoeg te stoppen om te erkennen: er verandert iets in mijn leven.
Voor sommige vrouwen gebeurt dat misschien stilletjes, alleen. Voor anderen gebeurt het door gesprekken, schrijven, creativiteit, een samenzijn met andere vrouwen, of een ritueel dat vorm geeft aan iets wat anders moeilijk te benoemen kan zijn.
De menopauze is niet alleen een medische gebeurtenis. Het is ook een levensovergang. En net als andere belangrijke overgangen in ons leven verdient ze misschien meer dan alleen gemanaged te worden. Ze verdient onze nieuwsgierigheid, onze zorg en genoeg ruimte om te ontdekken wat deze specifieke verandering voor ons betekent.
Als je verder wilt lezen
Er zijn veel verschillende manieren om naar de menopauze te kijken, van medische en fysiologische perspectieven tot psychologische, culturele en spirituele. Dit zijn enkele boeken die mijn eigen denken hebben begeleid of beïnvloed:
The Wisdom of Menopause — Christiane Northrup — een bekende verkenning van de menopauze waarin lichamelijke veranderingen worden besproken naast een veel bredere psychologische en spirituele kijk op de middelbare levensfase.
Women Who Run With the Wolves — Clarissa Pinkola Estés — geen boek dat specifiek over de menopauze gaat, maar een verzameling verhalen en beschouwingen over instinct, creativiteit en het innerlijke leven van vrouwen, die rijk gezelschap kan bieden tijdens perioden van verandering.
Second Spring — Kate Codrington — een toegankelijke en holistische verkenning van de menopauze die verder kijkt dan symptomen, naar de emotionele en persoonlijke veranderingen die deze levensfase met zich mee kan brengen.
The Crone: Woman of Age, Wisdom, and Power — Barbara G. Walker — een verkenning van de culturele en mythologische figuur van de oudere vrouw en de betekenissen die verbonden zijn aan ouder worden, wijsheid en vrouwelijke kracht.
Wise Power — Alexandra Pope & Sjanie Hugo Wurlitzer — een psycho-spirituele interpretatie van de menopauze die deze levensfase benadert als een belangrijke overgang in het innerlijke en uiterlijke leven van een vrouw.
Irida Hysenbelli — Rite of Passage Doula